Di sản      
Các công trình thể hiện truyền thống và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”

Đến với Điện Biên Phủ hôm nay - mảnh đất thiêng nơi địa đầu tổ quốc mà trận Điện Biên Phủ năm xưa vẫn thăm thẳm vọng về cơm bão lửa 56 ngày đêm lịch sử. Nơi hàng vạn sinh linh đã anh dũng ngã xuống mảnh đất này vì nền độc lập tự do của dân tộc và của nhân loại, nên các nghĩa trang liệt sỹ ở Điện Biên Phủ là những công trình của "Trái tim" đến với "Trái tim”, là nơi khắc ghi trang sử hào hùng và bi tráng để cả dân tộc và nhân loại đến đây kính cẩn nghiêng mình. Nhìn lên danh sách các liệt sĩ gắn trên các bảng vàng trong các nghĩa trang chúng ta càng hiểu sâu sắc rằng con đường mà nhân dân ta đi qua không phải dễ dàng, bằng phẳng mà từng tấc đất yêu quý này đã được đắp lên bằng xương máu của bao thế hệ đi trước.

Mỗi lần trở lại Điện Biên - Đại tướng Võ Nguyên Giáp người anh cả của QĐNDVN đều tới thăm viếng đồng đội tạicác nghĩa trang liệt sỹ. Ông đứng lặng hồi lâu và dưng dưng nước mắt. Trong một lần trả lời phỏng vấn phóng viên: Đại tướng có cảm xúc gì khi trở lại Điện Biên? Đại tướng trả lời “Tôi nhớ đồng đội mà trở lại, chỉ đơn giản thế thôi”. Ngay sau giải phóng 05 năm, trở lại Điện Biên gặp các chiến sỹ trung đoàn 174 (đại đoàn 316) Đại tướng đã căn dặn: các đồng chí hãy trồng những loài hoa đẹp nhất lên mảnh đất Điện Biên, mảnh đất mà bao đồng đội của chúng ta đã hy sinh xương máu; xây dựng Điện Biên Phủ thành một thành phố phồn vinh nhất Tổ quốc Việt Nam. Dẫu rằng cuộc sống hôm nay còn muôn vàn khó khăn thử thách nhưng khó khăn gian khổ nào bằng giải phóng Điện Biên năm xưa.

Điện Biên Phủ là một trong những thung lũng lòng chảo tập trung nhiều nhất các nghĩa trang liệt sỹ trên đất nước ta từ trước đến nay. Hơn 06 nghìn liệt sĩ được quy tập và yên nghỉ trong 05 nghĩa trang: A1, Him Lam, Độc Lập,thanh niên xung phong hy sinh trong xây dựng công trình Đại thủy nông Nậm Rốm,Tông Khao và vẫn còn hàng nghìn hài cốt liệt sỹ, những người có công với nước, những vị tiền bối cách mạng chưa được qui tập về các nghĩa trang liệt sỹ, hồn các anh đã nhuộm hòa vào cỏ cây sông núi. Công cuộc “đền ơn đáp nghĩa” kiếm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ vẫn đang tiếp tục tiến hành. Các anh hùng liệt sỹ hi sinh trên mảnh đất Điện Biên Phủ dù có tên hay chưa có tên đều để lại những tấm gương sáng chói về đức hy sinh và lòng quả cảm, là một trong những biều tượng đời  đời ghi nhớ, biết ơn và tôn vinh những cán bộ chiến sỹ đã hy sinh vì độc lập dân tộc, thống nhất đất nước; vì tình hữu nghị Việt- Lào trong sáng thuỷ chung và vì sự phồn vinh của đất nước.

Tỉnh Điện Biên hiện quản lý 05 nghĩa trang liệt sỹ trong đó có 03 nghĩa trang liệt sỹ thuộc chiến dịch Điện Biên Phủ (A1, Him Lam,Độc Lập); thuộc quy mô cấp quốc gia được quy tập và xây dựng từ năm 1957. Sau 03 năm giải phóng Điện Biên, một số cán bộ chiến sỹ được điều trở lại Điện Biên thu thập hài cốt đồng đội khắp chiến trường Điện Biên Phủ về các nghĩa trang. Các nghĩa trang A1, Him Lam, Độc Lập được nâng cấp theo quyết định 07/TTg ngày 06/1/1993 của Thủ tướng Chính phủ; 02 nghĩa trang quy mô cấp tỉnh là nghĩa trang quân tình nguyện Việt Nam hy sinh tại Lào là nghia trang Tống Khao và nghĩa trang thanh niên xung phong hy sinh trong xây dựng công trình Đại thủy nông Nậm Rốm.

 Nghĩa trang Độc Lập

Nghĩa trang A1: nằm bên con đường mang tên lịch sử 7/5 thuộc Phường Mường Thanh, thành phố Điện Biên Phủ; phía tây - mặt tiền nghĩa trang có quảng trường rộng 6.000 m2 được quy tập từ năm 1958 - 1960 với 644 mộ liệt sỹ trong đó có 04 mộ anh hùng liệt sỹ (52 mộ có tên, 592 mộ khuyết danh). Hiện nay các nghĩa trang trên do Sở LĐTBXH tỉnh Điện Biên quản lý. Nhân kỷ niện 40 năm chiến thắng lịch sử ĐBP, nghĩa trang được tu bổ và nâng cấp ngày 2/9/1993 do Công ty thiết kế và tư vấn xây dựng ADC với nhóm kiến trúc sư, các nhà điêu khắc giầu kinh nghiệm và đầy tâm huyết; đơn vị thi công là binh đoàn Trường Sơn; công trình cắt băng khánh thành vào 7/5/1994. Nhà quản trang kiến trúc kiểu dáng nhà sàn Thái. Nghĩa trang A1 là một công trình lịch sử văn hoá - một nghĩa trang công viên có diện tích là 32.472 m2.

Nghĩa trang Độc Lập: nằm đối diện đồi Độc Lập thuộc đội 18 xã Thanh Nưa huyện Điện Biên. Quy mô nghĩa trang liệt sĩ cấp Quốc gia. Số phần mộ có 152 lô gồm 2432 mộ với tổng diện tích 3,3ha. Nghĩa trang được quy và xây dựng từ năm 1957 - 1958. Nghĩa trang được nâng cấp xây dựng ngày 13/9/1996 và hoàn thành 31/12/1998 do Công ty tư vấn và thiết kế xây dựng ADC và Binh đoàn Trường Sơn. Nhà quản trang kiến trúc mái kiểu đình làng.

Nghĩa trang Him Lam: nằm trên địa bàn tổ dân phố 16 phường Him Lam Thành phố ĐBP; quy mô là nghĩa trang liệt sĩ quốc gia; được quy tập và xây dựng từ 1957 – 1960; Công ty Tư vấn và thiết kế xây dựng ADC và Binh đoàn Trường Sơn nâng cấp, xây dựng ngày 15/6/1995 và hoàn thành ngày 30/12/1995; với tổng diện tích là 1,7ha; số 869 phần mộ được quy tập.

 Nghĩa trang Tống Khao: nằm gần bản Tống Khao, xã Thanh Nưa, huyện Điện Biên; quy mô là nghĩa trang cấp tỉnh; Nghĩa trang Tống Khao đựơc quy tập từ nghĩa trang Hoà Bình, Bản kéo và nghĩa trang quân tình nguyện Việt Nam ở tỉnh UĐôm Xay về từ năm 1982. Nghĩa trang được xây dựng năm 1989 với diện tích 4000 m2. Đến nay đã quy tập được hơn 2000 hài cốt liệt sỹ, trong đó có 183 mộ rõ tên tuổi.

Nghĩa trang Thanh niên xung phong hy sinh trong quá trình xây dựng công trình Đại thủy nông Nậm Rốm: nằm ở phường Thanh Trường, thành phố Điện Biên Phủ; quy mô là nghĩa trang cấp tỉnh. Thời gian xây dựng công trình từ năm 1963-1968 với hai hệ thống kênh tả, kênh hữu dài hơn 30km. Đây là công trình thủy lợi lớn thứ 02 sau công trình thủy lợi Đại thủy nông Bắc - Hưng- Hải trong những năm xây dựng chủ nghĩa xã hội miền Bắc nước ta. Theo thiết kế ban đầu sẽ cung cấp đủ nước tưới cho 3.700 ha, phục vụ thâm canh tăng vụ ở lòng chảo Điện Biên. Thực hiện cuộc vận động "Đoàn kết quân dân, đông xuân thắng Mỹ", 2000 thanh niên các tỉnh, thành: Hà Nội và các tỉnh đồng bằng, trung du xung phong lên Lai Châu xây dựng công trình. Đơn vị đã đươc Bộ Thủy lợi tặng cờ "Công trình xuất sắc nhất các công trình miền núi". Chiến tranh phá hoại của không quân giặc Mỹ đã ném hàng trăm tấn bom hủy diệt công trình,18 cán bộ công nhân hy sinh đã hy sinh anh dũng trong khi thi công và bảo vệ công trình. Công trình đại thủy nông Nậm Rốm không những có giá trị kinh tế, mà còn chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc, góp phần giáo dục thế hệ trẻ tinh thần vượt khó trong công cuộc xây dựng, bảo vệ đất nước.

Các công trình nghĩa trang liệt sĩ góp phần giữ gìn và phát huy những giá trị lịch sử, văn hoá Việt. Thế hệ hôm nay và mai sau đến nơi đây như mở cuộc hành trình về với một trong những cội nguồn thiêng liêng của dân tộc, được sống lại trong hào khí cha ông và cái tâm nhân hậu của dân tộc để được “bày tỏ lòng thành kính, biết ơn đối với thế hệ cha anh đã hy sinh cả tuổi thanh xuân của mình để mang lại cho chúng ta hôm nay một sự khởi đầu, mà nếu không có sự khởi đầu đầy vinh quang đó chúng ta đã không được sống và làm việc với tư cách là một công dân của một quốc gia độc lập, có tên tuổi, có niềm tự hào và cả những ước mơ về tương lai tươi sáng”.

Cùng với các Bảo tàng, di tích, nghĩa trang liệt sĩ đã trở thành nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ hôm nay và mai sau hiểu sâu sắc thêm giá trị của những ngày mà chúng ta đang được sống. Nơi đây đã trở thành chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, là trường học thứ hai nuôi dưỡng tâm hồn thế hệ trẻ về tình yêu quê hương đất nước và giáo dục trách nhiệm, nghĩa vụ bảo vệ xây dựng đất nước. Đồng thời đáp ứng lòng ngưỡng mộ của bạn bè Quốc tế. Bạn bè khắp năm châu bốn biển tới đây sẽ hiểu được rằng dân tộc Việt Nam tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc là cuộc đấu tranh chính nghĩa bằng sức mạnh ngàn đời của một dân tộc yêu chuộng hoà bình công lý chứ không phải dựa vào sức mạnh của vũ khí. Chiến tranh đi qua, dẫu người ta có thể quên đi mọi gian khổ, hy sinh kể cả hận thù và quá khứ. Song truyền thống "Ăn quả nhớ người trồng cây" “đền ơn đáp nghĩa” là đạo lý nhân ái ngàn đời tạo nên sức mạnh vô song để dân tộc ta chiến thắng mọi ke thù kẻ thù xâm lược.

Nguyễn Phượng-Phòng di sản văn hóa

[ ]

Tin liên quan
Thẳm Khương - Di chỉ khảo cổ học đầu tiên được phát hiện tại khu vực Tây Bắc
Di tích nhà tù Lai Châu