Nghiên cứu sưu tầm      
Vài nét về ẩm thực của dân tộc Dao ngành Dao Quần Chẹt

Đối với ẩm thực của đồng bào dân tộc Dao không cầu kì, phức tạp và dễ làm. Nguyên liệu chế biến không phong phú, cách chế biến cũng rất đơn giản như: luộc, hấp, nướng. Trong gia đình của người Dao thì việc đi nương làm rẫy được coi là công việc chính, còn công việc làm vườn trồng rau, củ quả để cung cấp nguồn thức ăn cho gia đình lại không được coi trọng, chủ yếu là qua trao đổi mua bán. Hàng ngày đồng bào dân tộc Dao ăn 3 bữa: Bữa sáng và bữa tối là bữa chính ăn tại gia đình , bữa trưa họ thường ăn cơm nắm mang theo ở trên nương rẫy. Thường ngày, ông bà, vợ chồng, con cái cùng ngồi ăn chung một mâm nhưng khi có khách thì phụ nữ và trẻ em không ngồi chung với khách.

Khẩu vị ưu thích của người Dao:

Món thịt lợn ướp muối treo khô (ALạp):

- Nguyên liệu chính: Thịt lợn, muối.

- Cách chế biến: Cắt từng miếng thịt theo thớ dọc dài, rửa sách, rải muối lên thịt, đảo thịt cho đều với muối (lượng muối tùy thuộc vào lượng thịt) ướp trong thời gian 5 ngày mới đem ra phơi, có thể treo gác bếp, hoặc đem phơi khô.

- Cách sử dụng: Sau khi miếng thịt đã được phơi khô đem ra thái mỏng có thể chế biến nhiều cách như: xào măng, xào rau hoặc luộc, nướng tùy khẩu vị của từng gia đình. Món này là món chính của đồng bào người Dao, gia đình nào trong bản, trong thôn cũng làm, vì đây là cách để họ tích trữ lương thực trong thời gian lâu dài mà không lo bị ôi thiu, tuy ướp với số lượng muối khá nhiều nhưng khi chế biến thành các món ăn lại không đem lại cho ta cảm giác mặm, vị rất ngon, mà không ngấy.

Món cá tươi lam (Deo sang lảm)

- Nguyên liệu: Cá tươi, mắc khén, gừng, rau thơm các loại, lá dong hoặc lá chuối.

- Cách chế biến: Cá được mổ, rửa sạch, khứa ngang thân cá. Gia vị thái nhỏ trộn với cá đảo cho đều, ướp khoảng 2 đến 3 phút cho cá ngấm gia vị. Sau khi ngấm gia vị cho cá vào lá dong hoặc lá chuối gói lại đưa lên than hồng nướng chín.

- Cách sử dụng: sau khi nướng chín đồng bào dân tộc Dao tiến hành bóc lớp lá dong hoặc lá chuối ra và đưa cá lên đĩa đặt lên mâm.

Món thịt lợn lam (Alảm)

- Nguyên liệu: Thịt lợn, xả, lá chanh, các loại rau thơm, ống nứa.

- Cách chế biến: Thịt lợn rửa sạch, thái vừa miếng trộn gia vị đã được thái nhỏ, ướp trong khoảnh 2 đến 3 phút. Sau khi ngấm gia vị đưa vào ống nứa đã chuẩn bị sẵn rồi lam chín.

- Cách sử dụng: sai khi đã chín họ sếp miếng thịt lên đĩa rồi đặt vào mâm. Miếng thịt được lam chín có mùi thơm của gia vị quyện lẫn mùi thơm của nứa. khi thưởng thức khiến chúng ta nhớ mãi.

Món cá chua (Deo thai). Món này được người Dao, ngành Dao quần chẹt cư trú tại bản Huổi Lóng, xã Huổi Só, huyện Tủa Chùa ưu chuộm và làm món ăn chính trong bữa cơm. Bởi nơi đây, người dân từ xa xưa đã biết cách làm thuyền đánh bắt, nuôi cá trên sông Đà chảy qua bộ phận cư trú của mình. Với người phụ nữ thì ngày lên nương làm rãy, còn đối với trai cháng trong thôn ra sông đánh bắt hoặc làm bè nuôi cá. Chính vì thế mà cá trở thành nguyên liệu chế biến chính trong các món ăn của người dân nơi đây.

- Nguyên liệu: Cá tươi, bột gạo hoặc bột ngô, cơm nguội.

- Cách chế biến: Cá được mổ làm sạch, thái lát mỏng (nếu cá nhỏ thì để nguyên con), sau đó ướp với muối trộn bột gạo hoặc bột ngô vào đảo đều, tiến hành ủ trong chum khoảng 5 đến 6 ngày đến khi lên men chua là được. Nếu muốn lên men chua nhanh người dân thường ủ bằng cơm nguội không đến 5 ngày cá đã lên vị chua.

Đối với món rau, người dân tộc Dao không chú trọng việc trồng rau tại gia đình, thường người phụ nữ sau khi đi nương về sẽ lấy rau rừng: Rớn rừng, ngót rừng... hoặc đào măng để chế biến các món ăn cho gia đình. Các món đó thường được chế biến đơn giản như luộc, xào, việc ninh nhừ lại rất ít khi được đồng bào thực hiện.

Nước uống thường ngày của các gia đình là nước lã đun sôi để nguội, hoặc đun với rễ, củ, lá hoặc thân của một số loại cây thuốc nhằm giúp đồng bào giải khát, chữa một số bệnh về gan hoặc bổ máu. Ngoài ra rượu là loại đồ uống không thể thiếu của bất kỳ một gia đình nào đối với đồng bào dân tộc Dao. Có nhiều loại rượu khác nhau: rượu gạo, rượu sắn, rượu ngô và rượu thóc, mỗi loại rượu có vị và mùi thơm khác nhau. Rượu là đồ uống của đàn ông dân tộc Dao là chính, còn đối với người phụ nữ rất ít khi uống rượu, họ chỉ uống khi gia đình có khách đến nhà. Rượu còn là đồ cúng ở một số nghi lễ trong gia đình cũng như thôn, bản.

Ẩm thực dân tộc Dao, ngành Dao Quần Chẹt là một nét văn hóa vô cùng độc đáo, đem lại ý nghĩa tinh thần rất lớn cho cộng đồng dân tộc vùng Tây Bắc, là sợ dây gắn kết cộng đồng các dân tộc trong tỉnh Điện Biên thêm gần nhau hơn, đồng thời đó còn là sự tiếp nối truyền thống văn hoá ẩm thực của tổ tiên để lại.

                                                                             

                                                                                                                         Tin, ảnh: Thu Loan

                                                                                                                              Bảo tàng tỉnh


[ ]

Tin liên quan
Ngày hội "Sắc xuân trên mọi miền Tổ quốc 2018"